در کدام بازار سرمایه‌گذاری کنیم؟

یکی از سوالاتی که مردم معمولا از تحلیلگران اقتصادی می‌پرسند این است که سرمایه‌ی خود را به کدام بازار وارد نمایند. مثلا در بازار بورس سرمایه‌گذاری کنندیا اینکه دلار بخرند؟ جواب دادن به این سوال ساده نیست. ولی اولین قدم برای رسیدن به جواب، تحلیل و مقایسه‌ی بازدهی بازارها در گذشته است. فرض کنید فردی در ابتدای سال ۱۳۷۹، ۱۰۰۰ ریال سرمایه‌ی مازاد داشته و می‌توانسته آن را در بورس، سکه، مسکن، سپرده بانکی و یا دلار وارد نماید. نمودار زیر نشان می‌دهد که سرمایه این فرد به صورت میانگین در انتهای سال ۱۳۹۳ به چه میزانی رسیده است. مثلا اگر به بازار مسکن وارد شده باشد، سرمایه‌ی وی از ۱۰۰۰ ریال به حدود ۱۲۸۰۰۰ ریال افزایش یافته است.

24 market analysis 1 1

اگرچه در بلندمدت میانگین بازدهی بازار بورس بیشتر بوده است، اما تنها بر مبنای میانگین بازدهی نمی‌توان بازار هدف سرمایه‌گذاری را انتخاب کرد. یکی دیگر از شاخص‌های موثر در انتخاب بازار هدف ، شاخص واریانس است. در شکل زیر واریانس هر یک از بازارها را در دوره زمانی مورد بحث، مقایسه کرده‌ایم. همانطور که دیده می‌شود، هرچند بازار بورس بیشترین بازدهی را طی دوره زمانی مورد بحث داشته است، بیشترین واریانس نیز متعلق به همین بازار است. واریانس بالای بازدهی یک بازار به این معنی است که سرمایه گذاران در عین انتظار کسب سود بالا از آن بازار، احتمال ضرر زیاد در آن بازار نیز می‌دهند. همانطور که در نمودار زیر دیده می‌شود پس از ورود به دوره‌ی رکود در سال ۱۳۹۲، سرمایه‌گذاران در بازار بورس به طور میانگین ضرر بیشتری نسبت به بازارهای دیگر داشته‌اند:

24 market analysis 1 2

مطلب بالا را به زبان دیگری نیز می‌توان بیان کرد. در شکل زیر، نمودار پراکندگی واریانس (ریسک) و میانگین بازده را رسم کرده ایم. خط روند آن نیز رسم شده است که یادآور مفهوم خط بازار سرمایه است و نشان می‌دهد که بین واریانس بازدهی یک بازار با میانگین بازدهی آن همبستگی مثبت وجود دارد. یعنی اگر وارد بازاری با ریسک بالاتری شوید، انتظار کسب بازدهی بیشتر نیز می‌رود. به عبارتی، بازار به ازای تحمل ریسک بالاتر، پاداش بزرگتر به سرمایه‌گذار می‌دهد. نکته‌ی دیگری که می‌توان به آن اشاره کرد مقایسه‌ی دو بازار دلار و سکه است. هر دو بازار واریانسی حدود ۶ درصد دارند، اما بازدهی بازار سکه بالاتر است. مشخصا، ترجیح سرمایه‌گذار این است که بین دو بازار با ریسک مشابه، در بازار با بازدهی بالاتر سرمایه گذاری کند.

24 market analysis 1 3

دقت کنید که تحلیل فوق به هیچ عنوان توصیه‌ای مبنی بر ورود به بازار خاصی یا خروج از آن را ندارد و صرفا، چارچوبی مقدماتی جهت تحلیل و مقایسه‌ی بازارهای مختلف معرفی کرده است. در قسمت بعدی این مطلب، سری زمانی هر کدام از بازارهای مورد اشاره را بررسی خواهیم کرد و دوره‌های رونق و رکود و نقاط عطفشان را تحلیل می‌کنیم.

پی‌نوشت:

اگر علاقه‌مند پیگیری مداوم مطالب ما هستید، دیتا پارتنرز را در تلگرام، توییتر و اینستاگرام دنبال کنید.

سفره ایرانی‌ها در ده سال اخیر چه تغییری کرده است؟ بخش سوم

در یکی از مطالب پیشین، نمودار کاهش اندازه سفره ایرانیان را از نظر وزنی رسم کردیم. در این نمودار، از علامت مثلث وارونه قرمز برای نمایش کاهش وزن هر یک از اقلام استفاده شد که در شکل زیر دیده می‌شود. ضمنا مقدار کاهش نیز بر حسب درصد در کنار آن درج شد تا بیننده به راحتی میزان کاهش را مشاهده کند.

23 food habit 3

یکی از کاربران محترم، به این نمودار انتقاد کرد که علامت‌های قرمز و مثلث وارونه، به اندازه کافی میزان کاهش را نشان نمی‌دهد. قبلا هم به این نکته اشاره کرده‌ایم که برای طراحی نمودار، بایستی دقت کرد پیامی که قرار است منتقل شود، چیست؟ اگر پیام، مقدار وزن و نیز تغییرات آن است، نمودار زیر پیشنهاد می‌شود.

23 food habit 3 2

در نمودار بالا، برای نمایش میزان تغییر وزن، یک نمودار ستونی رسم شده است. به دلیل اینکه کاهش وزن یک عدد منفی است، رنگ قرمز برای آن انتخاب شد. میزان کاهش نیز مجددا با یک مثلث وارونه در بالای میله‌ها نمایش داده شد تا خوانش آن سخت نباشد.

البته در این مورد به خصوص، به نظر می‌رسد که به دلیل تعدد پیام‌های موجود در این شکل، نمودار ترکیبی فوق کاربردهای خاص‌تری داشته باشد. این خود یک نکته است که تعداد پیام‌هایی که در یک نمودار به تصویر کشیده می‌شود، بایستی محدود باشد. وگرنه خوانش آن را کمی پیچیده می‌کند.

جای خالی «شفافیت ارائه اطلاعات» در آئین‌نامه اجرایی قانون انتشار منابع اطلاعاتی

در سال‌های اخیر، پیشرفت‌های مناسبی در زمینه انتشار منابع اطلاعاتی و آزادی اطلاعات در دنیا صورت گرفته است. در ایران هم قانون انتشار و دسترسی آزاد به اطلاعات تصویب و آئین‌نامه اجرایی آن ابلاغ شده است. عوامل موفقیت این قانون در کشور، چه هستند؟

مهم‌ترین دغدغه تحلیل‌گران داده برای موفقیت انتشار و دسترسی آزاد به اطلاعات، ساخت پلتفرمی مناسب برای تسهیل دسترسی، تحلیل و ارائه داده‌ها است (access, analyze, and visualize). از نظر تحلیل‌گر داده، انتشار اطلاعات فقط قرار دادن چند فایل از داده‌های آماری در اینترنت و نوشتن چند پست تحلیلی در یک سایت، نیست. داده‌ها بایستی به گونه‌ای دسترس‌پذیر باشند که نه تنها محققین، بلکه عموم مردم نیز بتوانند از آن بهره‌مند شوند (محدودیت‌های امنیتی و ملاحظات مربوط به حفظ حریم شخصی، موضوع قابل تأمل دیگری است که در جای خود باید به آن پرداخت).

پلتفرم مناسب تحلیل داده بایستی به گونه‌ای طراحی شود که امکان استفاده تعاملی در استخراج داده‌ها، کاربردپذیری و خوانش‌پذیری در آن به سادگی برای کاربران فراهم شود (interactivity, usability and readability). البته، هنوز استاندارد واحدی برای این پلتفرم‌ها در دنیا وجود ندارد. با این حال، اصولی برای طراحی آن وجود دارد که به طور ضمنی مورد توافق بسیاری از تحلیل‌گران داده قرار گرفته است.

دولت‌ها و سازمان‌های بین‌المللی بر روی دسترسی حرفه‌ای به داده‌ها فعالیت‌هایی کرده‌اند که می‌توانند الگوی دولت ایران باشند. نمونه آنها، داده‌های عمومی گوگل (Google Public Data) و بانک جهانی است.

نمونه بسیار عالی پلتفرم مناسب برای پیاده‌سازی قانون انتشار منابع اطلاعاتی و آزادی اطلاعات، سند بودجه دولت امریکا است (opengov). دولت امریکا سایتی راه‌اندازی کرده که در آن بودجه برنامه‌ریزی شده و واقعی را از دهه ۷۰ میلادی تا کنون منتشر کرده است. ضمنا بودجه پیش‌بینی‌شده این کشور تا سال ۲۰۲۰ نیز در همین سایت منتشر شده است. هر کسی به راحتی می‌تواند اطلاعات مد نظرش را به صورت جدول و نمودار در آن مشاهده کند.

22 freedom of information 1

در این پلتفرم امکان اعمال هر گونه فیلتر شامل مراکز درآمدی و هزینه‌ای و رسم نمودارهای مناسب به مخاطب داده شده است. اطلاعات این سایت به گونه‌ای است که هر کس با کمترین دانشی امکان بهره‌مندی از جزئیات بودجه امریکا را از گذشته تا آینده دارد.

22 freedom of information 2

نکته آخر اینکه یکی از ضعف‌های اساسی در انتشار داده‌های بودجه ایران، عدم دسترسی مناسب به داده‌های بودجه‌های واقعی است که بایستی در این پلتفرم منتشر شوند تا تحلیلگران بتوانند از کارکرد کنترلی بودجه نیز بهره گیرند.

باندلینگ از نگاه تحلیل‌گر داده – بخش دوم

در مطلب قبل، مفهوم باندلینگ با یک مثال تشریح شد. این‌ بار به این موضوع می‌پردازیم که مسئله اصلی در باندلینگ چیست و چگونه حل می‌شود؟

همان محصولات مثال قبل را در نظر بگیرید. با این تفاوت که شما به جای دو دسته مشتری، چهار دسته دارید که علائق هر کدام با دیگری متفاوت است. دسته مشتریان می‌تواند رفتارهای مشتریان یک استان، یک شهر، یک طبقه درآمدی یا هر چیز دیگر باشد.

در جدول زیر، میزان ارزش هر محصول برای هر دسته از مشتریان نمایش داده شده است. منظور از ارزش هر محصول، قیمتی است که مشتری حاضر است برای یک کالا بپردازد. بدیهی است، در صورتی که قیمت کالایی بیش از ارزش مورد انتظار مشتری باشد، مشتری آن کالا را از شما نمی‌خرد. از طرفی، مشتری محصولی را می‌خرد که قیمت آن بیشترین فاصله را با ارزشی که برای آن مد نظر دارد، داشته باشد. یعنی تا اینجا دو معیار برای یافتن قیمت بهینه در دست داریم. مثلا اگر به مشتری الف اینترنت با قیمت ۳ و مکالمه با قیمت ۵ پیشنهاد شود، طبیعی است که خرید مکالمه برای مشتری الف، اولویت داشته باشد.

20 bundling

جدول ارزش هر محصول برای مشتری (مازاد مشتری)

متخصصان بازاریابی برای ماکزیمم کردن درآمد شرکت، بایستی به دو سوال پاسخ بدهند:

اول اینکه چه ترکیبی از محصولات شرکت با هم باندل شوند؟ مثلا، اینترنت و پیامک؟ یا مکالمه و پیامک؟ یا هر سه محصول با هم باندل شده و به مشتری عرضه شوند؟

دوم اینکه هر باندل با چه قیمتی به مشتریان عرضه شود؟ مثلا باندل اینترنت و مکالمه را می‌توان با قیمت ۱۰٫۵، ۲۰٫۵، ۵٫۶، ۷ و یا هر قیمت دیگری عرضه شود. کدام یک از این ارقام موجب تولید بیشترین درآمد برای شرکت می‌شود؟

خبر بد اینکه معمولا دسته‌های مشتریان خیلی بیشتر از ۴ یا ۵ تا است. مثلا در ایران، ممکن است هر یک از نمایندگان استانی شرکت، یک سری از قیمت‌ها را به عنوان ارزش هر محصول برای مشتریان آن استان اعلام کنند. بنابراین یافتن ترکیب و قیمت مناسب هر باندل، بسیار پیچیده و زمان‌بر خواهد شد.

خبر خوب اینکه افزونه solver در اکسل، امکان یافتن ترکیب و قیمت بهینه باندل را به سادگی فراهم می‌کند. با استفاده از این افزونه و طراحی مناسب سلول‌های اکسل، می‌توان جمع کل مازاد مشتریان را بیشینه کرد. کافی است تا مازاد مشتری، تقاضای کالا در هر سطح قیمت و تابع درآمد در اکسل به طور مناسبی طراحی شود.

مسئله بالا را پس از مدل‌سازی در اکسل با همین افزونه حل کردیم و جواب بهینه آن به این شرح است:

۱- باندل اینترنت و پیامک به قیمت ۷٫۷ که مشتریان دسته ب و ج آن را خریداری خواهند کرد.

۲- باندل هر سه محصول به قیمت ۱۴ که مشتریان دسته الف و د آن را خریداری خواهند کرد.

باندلینگ از نگاه تحلیل‌گر داده – بخش اول

متخصصان حوزه‌ی بازاریابی با مفهوم باندلینگ Bundling، یا همان فروش بسته‌ای، آشنا هستند. معنای عمومی باندلینگ این است که چند کالا در قالب یک بسته قیمتی به مشتریان ارائه شود. مثلا بسته خرید ۳ گیگابایت اینترنت به همراه ۱۰۰۰ پیامک و ۲۵۰ دقیقه مکالمه، یا بسته خرید کالایی به همراه خدمات پس از فروش آن و یا فروش یک محصول محبوب به همراه محصولی نامحبوب.

باندلینگ از نگاه تحلیل‌گر داده، مفهوم دقیق‌تری دارد. این افراد به دنبال حداکثر کردن منافع حاصل از این عمل هستند.

فرض کنید که شما دو دسته مشتری و دو کالا دارید. جدول زیر نشان می‌دهد که هر کالا برای هر دسته از مشتریان شما، چه‌قدر می‌ارزد:

20 bundling 1

جدول ارزش هر محصول برای مشتری (مازاد مشتری)

20 bundling 2

نمودار ارزش هر محصول برای مشتری (مازاد مشتری)

منظور از ارزش کالا برای مشتری، همان مازاد مشتری (Customer Surplus) است. به این معنا که قیمت کالا یا خدمتی، از ارزش آن در ذهن مشتری پایین‌تر باشد و این تفاوت بین قیمت واقعی و قیمت ذهنی را مازاد مشتری گویند. مثلا اگر ارزش یک مداد در ذهن مشتری ۳۰۰۰ تومان باشد و بتواند آن را به قیمت ۲۰۰۰ تومان بخرد. به ۱۰۰۰ تومان اختلاف بین این دو گزینه، مازاد مشتری گویند. اگر مازاد مشتری منفی باشد، آن کالا را نخواهد خرید و بهتر است گفته شود آن کالا ارزش مازادی برای وی ندارد.

در مثال ابتدای بحث، اگر شما ۳ گیگ اینترنت را به قیمت ۳۰۰۰ تومان بفروشید، مشتری دسته الف اگر قصد داشته باشد اینترنت بخرد، آن را از شما نخواهد خرید چرا که این خرید، ارزش مازادی برایش ندارد و فقط مشتری دسته ب ممکن است آن را از شما بخرد. ولی اگر آن را با قیمت ۲۰۰۰ تومان به فروش برسانید، مشتریان دسته الف و ب  ممکن است آن را از شما بخرند.

حداقل ۴ سناریو برای قیمت‌گذاری در این مثال می‌توان تعریف کرد. یکی از سناریوها، به شرح زیر است:

20 bundling 3

در صورتی که جدول‌های مشابهی برای سایر سناریوها رسم شود، ارزش ایجاد شده برای مشتری، ۶، ۷ یا ۸ هزار تومان خواهد بود. بهینه‌ترین حالت زمانی اتفاق می افتد که  قیمت فروش هر دو محصول  به صورت مستقل ۲ هزار تومان باشد. در این صورت برای هر دو دسته مشتری می ارزد که  هر دو محصول را بخرند.

حال اگر به جای قیمت‌گذاری مستقل هر یک از محصولات، بسته محصولاتی به قیمت ۵ هزار تومان تعریف شود، برای هر دو مشتری می‌ارزد که از شما خرید کنند. چرا که جمع ارزش دو محصول برای هر دو دسته از مشتریان، ۵ هزار تومان است. بنابراین اگر فروشنده این دو کالا را باندل کرده و به بازار عرضه کند، هر دو دسته مشتری خریدار بالقوه هر دو محصولش خواهند بود.
20 bundling 4

این مثال، مفهوم باندلینگ را از نگاه یک تحلیل‌گر داده به سادگی تشریح می‌کند. همانطور که دیده می‌شود، باندلینگ راهی برای افزایش درآمد از طریق فروش محصولات به مشتریانی است که علایق متفاوتی دارند. نکته مهم در باندلینگ، همین علاقه متفاوت است. بدین معنی که دو گروه مشتریان ترجیحات یکسانی نداشته باشند. از لحاظ آماری می‌توان گفت که ترجیحات مشتریان باید همبستگی منفی داشته باشند.

حال که تعریف باندلینگ روشن شد، در مطلب بعدی روش تعیین بهینه قیمت برای باندلینگ محصولات را نشان خواهیم داد.