سفره ایرانی‌ها در ده سال اخیر چه تغییری کرده است؟ بخش دوم

در مطلب قبل نمودار مناسبی برای نمایش روند کوچک شدن سفره خانوار ایرانی، طی ده سال گذشته معرفی کردیم. البته، بررسی سفره خانوار ایرانی از لحاظ وزنی تحلیل جامعی به تحلیل‌گران نمی‌دهد و می‌توان متغیرهای دیگری را نیز وارد تحلیل کرد.

در گزارش بانک مرکزی در مورد هزینه خانوار، اندازه سفره ایرانی از نظر وزنی و ریالی مورد بررسی قرار گرفته است. در این مطلب می‌خواهیم نمودار مناسبی طراحی کنیم که روند تغییرات دو متغیر را به صورت هم زمان نمایش دهد. نمایش هر کدام از این متغیرها به صورت مستقل کار ساده‌ای است. اما نمایش هر دوی آنها با نمودار مساحت انباشته (Stacked Area) یا ستونی، امکان‌پذیر نیست. یک پیشنهاد استفاده از نمودار پراکندگی مانند شکل زیر است.

19 food habit 2- 1

نمودار دیگر پیشنهادی ما، نمایش بردار دو بعدی تغییرات دو متغیر مذکور است که در شکل زیر می‌بینید. این نمودارها نشان می دهند که هم‌زمان که اقلام موجود در سفره ایرانی طی ده سال گذشته پرهزینه‌تر شده، ولی از نظر اندازه کوچک‌تر شده است. به این معنا که مردم نتوانسته یا نخواسته‌اند سبد مصرفشان را با افزایش هزینه تطبیق داده و مقدار مصرف شیر، نان، ماهی و … را ثابت نگه دارند. برای دقت بیشتر در این مسئله، می‌توان این نمودار را به تفکیک دهک‌های مختلف نیز رسم نمود تا مشخص شود که وضعیت دهک‌های ضعیف‌تر چطور است.

19 food habit 2- 2

همانطور که دیده می‌شود، شیب هزینه‌ای بسیار زیادتر از شیب وزن است. یعنی سرعت افزایش هزینه از سرعت کاهش اندازه وزنی بیشتر بوده است. به عبارتی، شیب هر خط رسم شده، معادل حساسیت و وابستگی تغییر وزن هر قلم کالا در سفره، نسبت به تغییر قیمت آن می‌باشد. مثلا طبق شکل، در یک افزایش قیمت تقریبا مساوی از لحاظ درصدی، مصرف گوشت و لبنیات، بیشتر از مصرف روغن نباتی و نان کاهش یافته است. نمونه‌ای از توصیه‌ی برآمده از این نکته می‌تواند این باشد که سیاست‌گذار با توجه به کم بودن سرانه‌ی مصرف شیر در کشور، نسبت به افزایش قیمت شیر که باعث کاهش بیشتر سرانه‌ی مصرف و آسیب‌های بهداشتی بیشتر خصوصا در زنان و سالمندان خواهد شد حساسیت نشان دهد و به دنبال راهکاری برای این حل معضل باشد.

جدای از مسئله تحلیل و ارائه داده‌ها، متاسفانه ساختار گزارش بانک مرکزی ناسازگار و معیوب است. مثلا داده‌های وزن پنیر مصرفی خانوار در این گزارش موجود است، ولی داده‌های قیمتی آن موجود نیست. وزن تخم مرغ مصرفی ذکر شده، ولی هزینه تخم انواع پرندگان در بخش داده‌های قیمتی موجود است و مشخص نمی‌کند که چه بخشی از مصرف تخم پرندگان مربوط به تخم مرغ است. یا اینکه هزینه میوه‌های مصرفی ذکر شده، ولی آمار وزنی مصرف آن‌ها در این گزارش وجود ندارد. این ناسازگاری در گزارش، قدرت تحلیل را بسیار کاهش می‌دهد که بایستی اصلاح شود.

پی‌نوشت: دیتا پارتنرز را در شبکه‌های اجتماعی و موبایلی می توانید دنبال کنید: اینستاگرام و توییتر. همچنین اگر از خوراک‌خوان‌هایی نظیر اینو ریدر یا فیدلی استفاده می کنید، با افزودن آدرس وبسایت، ما را به طور منظم دنبال کنید. منتظر نظرات شما  هستیم 🙂

سفره ایرانی‌ها در ده سال اخیر چه تغییری کرده است؟ بخش اول

در یکی از مطالب گذشته، نمودارهای گزارش نتایج بررسی بودجه خانوار در مناطق شهری ایران در سال ۱۳۹۳ که توسط بانک مرکزی منتشر شد را بررسی کردیم. در ادامه آن گزارش، یکی از سایت‌های اقتصادی مطلبی در مورد تحلیل سفره خانوار ایرانی منتشر کرده است. در این مطلب یک نمودار در مورد میزان تغییر مصرف هر یک از اقلام خوراکی طی ۱۰ سال اخیر ارائه شده است.

18 Food Habit 1

منبع: اقتصادنیوز

می‌توان با در نظر گرفتن عناصر زیر، نمودار غنی‌تر و جذاب‌تری رسم کرد:

  • میزان مصرف طی ده سال گذشته چه تغییری کرده است؟
  • هزینه هر یک از اقلام در سبد مصرف خانوار در ده سال گذشته چه تغییری کرده است؟

در نمودار بالا، تنها تفاضل مصرف هر یک از اقلام در سال ۱۳۹۳ و ۱۳۸۴ به صورت نمودار ستونی نمایش داده شده است. می‌توان از نمودار Stacked Area برای نمایش روند کاهش مصرف هر یک از اقلام استفاده کرد. همچنین برای بررسی روند هزینه‌ای هر یک از اقلام نیز می‌توان از همان نمودار استفاده کرد. به این مطلب در پست قبل اشاره شده است (+).

در این مطلب، نموداری اصلاح شده با کمک اکسل ارائه می‌شود که از نظر بصری و تحلیلی، جذاب‌تر و کارآمدتر از نمودار اقتصادنیوز است. در مقام مقایسه، کدام یک را بیشتر می‌پسندید؟

18 Food Habit 2

نمودار فوق تنها از لحاظ وزنی، تغییر شیوه مصرف در سفره‌های ایرانی را بررسی کرده است. اگر بخواهیم هم از لحاظ وزنی و هم از لحاظ هزینه‌ای، این سفره را طی ده سال گذشته مقایسه کنیم، چه نموداری را پیشنهاد می‌دهید؟

پی‌نوشت: دیتا پارتنرز را در شبکه‌های اجتماعی و موبایلی می توانید دنبال کنید: اینستاگرام و توییتر. همچنین اگر از خوراک‌خوان‌هایی نظیر اینو ریدر یا فیدلی استفاده می کنید، با افزودن آدرس وبسایت، ما را به طور منظم دنبال کنید. منتظر نظرات شما  هستیم 🙂

نمودارهایی که پیام را به درستی منتقل نمی کنند

طراحی نمودار، ترکیبی از هنر و دانش است؛ دانش ریاضی و هنر انتقال پیام. هیچکدام از این دو نباید فدای دیگری شود. نه به کارگیری انمیشن، طرحهای سه بعدی و استفاده از رنگهای متنوع موجب انتقال بهتر پیام می‌شود و نه به کارگیری نمودارهای پیچیده. فنون و ابزارها باید در خدمت انتقال پیام به مخاطب باشند.

موضوع انتقال پیام، اساسی‌ترین شاخص در ارزیابی نمودار است. نمودارهایی که «پیام» را به درستی منتقل نمی‌کنند، به نمودارهای شیطانی معروف هستند. در این پست، دو نمونه از این نوع نمودارها معرفی می‌شوند.

نمودار زیر، یک استریم گراف (Stream Graph) است. در واقع، اولین استریم گراف تاریخ است که در روزنامه نیو یورک تایمز منتشر شده است. این نمودار، همان نمودار مساحت انباشته (Stacked Area) است که به جای اینکه از محور افقی به سمت بالا تجمعی شوند، از محور به دو سمت حرکت کرده است.

14- bad chart for business 1

استریم گراف

موضوع این نمودار میزان فروش فیلم‌های سینمایی در آمریکا در طی زمان است. این نمودار به دنبال پاسخ به سه سوال است:

  • میزان کل فروش هر فیلم چقدر است؟
  • تغییرات میزان فروش آن در طول زمان چگونه است؟
  • اندازه و ترکیب بازار سینمای امریکا در طول زمان چگونه بوده است؟

برای این کار از عناصر رنگ، مساحت، و محور زمان استفاده شده است. نمودار بالا بسیار بد طراحی شده است زیرا پیام مستقیمی را منتقل نمی‌کند. حتی وقتی تمرکز می‌کنیم هم به سختی داده‌ها خوانده می‌شوند و اطلاعاتی به دست می‌آید. مثلا فیلم کارتونی The Simpsons را نگاه کنید. آیا می توانید تشخیص دهد که فروش این فیلم در ماه جولای چقدر از کل فروشش بوده است؟ و در آن دوره، چه سهمی از فروش ماه جولای صنعتی سینمای امریکا را تشکیل می دهد؟ واقعیت این که که این نمودار بیشتر یک اثر هنری است تا یک ابزاری برای انتقال اطلاعات و اصلا مناسب فضای تجاری و تصمیم‌سازی نیست.

یک نمودار زیبا و هنری دیگر، ابر کلمات (Words Cloud) است که برای نشان دادن اهمیت یک موضوع نسبت به سایر موضوعات دیگر به کار می‌رود. هر چقدر که اندازه کلمه‌ای بزرگتر باشد، اهمیت بیشتری در آن متن داشته است. البته فعلا ابزار مناسبی برای طراحی ابر کلمات به زبان فارسی وجود ندارد، ولی سایت‌های متعددی این نمودار را برای کلمات انگلیسی به صورت رایگان تولید می‌کنند.

14- bad chart for business 2

ابر کلمات

هر چند که این نمودار زیباست اما از نظر انتقال اطلاعات و تبیین پیام ضعیف است. کشف یک کلمه از درون این نمودار و مقایسه اندازه آن با سایر کلمات برای ذهن کمی سخت است. از رنگ هم استفاده مناسبی نشده و رنگ‌ها معرف ویژگی خاصی نیستند. باز هم به دلیل ضعف در توانایی انتقال پیام، به کارگیری این نمودار در گزارش‌های تجاری اصلا توصیه نمی‌شود. ولی به عنوان طرح روی جلد، تصویر بدی نیست. البته به این شرط که به زبان فارسی و با فونت و رنگ‌بندی مناسب طراحی شوند.

 جهت پیگیری به‌روز رسانی‌های بعدی دیتاپارتنرز، می‌توانید ما را در شبکه‌های اجتماعی و موبایلی دنبال کنید: اینستاگرام و توییتر و خبرنامه تلگرامی. همچنین اگر از خوراک‌خوان‌هایی نظیر اینو ریدر یا فیدلی استفاده می کنید نیز با افزودن آدرس وبسایت ما را به طور منظم دنبال کنید.