سفره ایرانی‌ها در ده سال اخیر چه تغییری کرده است؟ بخش سوم

در یکی از مطالب پیشین، نمودار کاهش اندازه سفره ایرانیان را از نظر وزنی رسم کردیم. در این نمودار، از علامت مثلث وارونه قرمز برای نمایش کاهش وزن هر یک از اقلام استفاده شد که در شکل زیر دیده می‌شود. ضمنا مقدار کاهش نیز بر حسب درصد در کنار آن درج شد تا بیننده به راحتی میزان کاهش را مشاهده کند.

23 food habit 3

یکی از کاربران محترم، به این نمودار انتقاد کرد که علامت‌های قرمز و مثلث وارونه، به اندازه کافی میزان کاهش را نشان نمی‌دهد. قبلا هم به این نکته اشاره کرده‌ایم که برای طراحی نمودار، بایستی دقت کرد پیامی که قرار است منتقل شود، چیست؟ اگر پیام، مقدار وزن و نیز تغییرات آن است، نمودار زیر پیشنهاد می‌شود.

23 food habit 3 2

در نمودار بالا، برای نمایش میزان تغییر وزن، یک نمودار ستونی رسم شده است. به دلیل اینکه کاهش وزن یک عدد منفی است، رنگ قرمز برای آن انتخاب شد. میزان کاهش نیز مجددا با یک مثلث وارونه در بالای میله‌ها نمایش داده شد تا خوانش آن سخت نباشد.

البته در این مورد به خصوص، به نظر می‌رسد که به دلیل تعدد پیام‌های موجود در این شکل، نمودار ترکیبی فوق کاربردهای خاص‌تری داشته باشد. این خود یک نکته است که تعداد پیام‌هایی که در یک نمودار به تصویر کشیده می‌شود، بایستی محدود باشد. وگرنه خوانش آن را کمی پیچیده می‌کند.

سفره ایرانی‌ها در ده سال اخیر چه تغییری کرده است؟ بخش اول

در یکی از مطالب گذشته، نمودارهای گزارش نتایج بررسی بودجه خانوار در مناطق شهری ایران در سال ۱۳۹۳ که توسط بانک مرکزی منتشر شد را بررسی کردیم. در ادامه آن گزارش، یکی از سایت‌های اقتصادی مطلبی در مورد تحلیل سفره خانوار ایرانی منتشر کرده است. در این مطلب یک نمودار در مورد میزان تغییر مصرف هر یک از اقلام خوراکی طی ۱۰ سال اخیر ارائه شده است.

18 Food Habit 1

منبع: اقتصادنیوز

می‌توان با در نظر گرفتن عناصر زیر، نمودار غنی‌تر و جذاب‌تری رسم کرد:

  • میزان مصرف طی ده سال گذشته چه تغییری کرده است؟
  • هزینه هر یک از اقلام در سبد مصرف خانوار در ده سال گذشته چه تغییری کرده است؟

در نمودار بالا، تنها تفاضل مصرف هر یک از اقلام در سال ۱۳۹۳ و ۱۳۸۴ به صورت نمودار ستونی نمایش داده شده است. می‌توان از نمودار Stacked Area برای نمایش روند کاهش مصرف هر یک از اقلام استفاده کرد. همچنین برای بررسی روند هزینه‌ای هر یک از اقلام نیز می‌توان از همان نمودار استفاده کرد. به این مطلب در پست قبل اشاره شده است (+).

در این مطلب، نموداری اصلاح شده با کمک اکسل ارائه می‌شود که از نظر بصری و تحلیلی، جذاب‌تر و کارآمدتر از نمودار اقتصادنیوز است. در مقام مقایسه، کدام یک را بیشتر می‌پسندید؟

18 Food Habit 2

نمودار فوق تنها از لحاظ وزنی، تغییر شیوه مصرف در سفره‌های ایرانی را بررسی کرده است. اگر بخواهیم هم از لحاظ وزنی و هم از لحاظ هزینه‌ای، این سفره را طی ده سال گذشته مقایسه کنیم، چه نموداری را پیشنهاد می‌دهید؟

پی‌نوشت: دیتا پارتنرز را در شبکه‌های اجتماعی و موبایلی می توانید دنبال کنید: اینستاگرام و توییتر. همچنین اگر از خوراک‌خوان‌هایی نظیر اینو ریدر یا فیدلی استفاده می کنید، با افزودن آدرس وبسایت، ما را به طور منظم دنبال کنید. منتظر نظرات شما  هستیم 🙂

نمودار سری زمانی بودجه خانوار در مناطق شهری ایران

بانک مرکزی، نتایج بررسی بودجه خانوار در مناطق شهری ایران در سال ۱۳۹۳ را منتشر کرد. این گزارش اطلاعات جامعی از ترکیب مواد مصرفی خانوار شهری طی ده سال گذشته ارائه می‌دهد. هرچند دو نمودار در این گزارش به کار رفته که امکان بهبود آن است (+).

یکی از سوالات مهمی که اقتصاددانان و جامعه‌شناسان به تحلیل آن علاقه‌مند هستند، روند تغییرات مصرف خانوار به تفکیک محصولات است. به طور مثال، آموزش چند درصد از بودجه خانوار را در سال ۱۳۸۳ تشکیل می‌داده و امروز به چه مقداری رسیده است؟

16 Family Consumption HES 1

در گزارش منتشر شده توسط بانک مرکزی از نمودار دایره‌ای برای نمایش ترکیب مصرف خانوار استفاده شده است. قبلا توضیح دادیم که چارتیست‌های حرفه‌ای علاقه‌ای به استفاده از نمودار دایره‌ای ندارند. چرا که نمودار دایره‌ای، نموداری خوانا و دقیق نیست.  ضمن اینکه مقایسه ترکیب مصرف سالهای مختلف با نمودار دایره‌ای بسیار سخت است. تصور کنید که دو نمودار دایره‌ای برای مقایسه جزئیات در کنار هم قرار گیرند. همانطور که سایت اقتصاد نیوز این کار را کرده است (+).

به جای نمودار دایره‌ای، پیشنهاد می‌شود که از نمودار مساحت  (Area Chart) استفاده شود. استفاده از نمودار مساحت چند مزیت دارد. اول اینکه امکان مقایسه روند کل ده سال اخیر در آن به سادگی فراهم است. دوم اینکه کمبودهای نمودار دایره‌ای در آن وجود ندارد. و در نهایت با قرار دادن برچسب‌های مناسب، امکان مقایسه عددی ترکیب سبد خانوار در سالهای ۸۳ و ۹۳ وجود دارد. ترکیب رنگهای نمودار نیز به گونه‌ای است که در چاپ سیاه و سفید نمودار، مشکل چندانی برای آن به وجود نمی‌آید.

16 Family Consumption HES 2

در گزارش بانک مرکزی از نمودارهای ستونی برای مقایسه مصرف خانوار در هر بخش استفاده شده است.

16 Family Consumption HES 3

نمودار بالا، از چند جهت قابل اصلاح است:

  • روند کل مصرف خانوار، به سختی تشخیص داده می‌شود
  • نسبت هر یک از محصولات به کل مصرف، به سختی تشخیص داده می‌شود.
  • محل قرار گرفتن برچسب داده‌ها، مناسب نیست.
  • اعداد و ارقام کلیدی، در نمودار مشخص نشده است و خواننده بایستی خود، بر روی نمودار تحلیل ارائه کند.

به جای نمودار بالا، می‌شد از نمودار مساحت استفاده کرد. در نمودار مساحت پیشنهادی زیر، به نوع نمایش اعداد، محل قرار گرفتن اعداد و نام سری زمانی توجه کنید.

16 Family Consumption HES 4

نمودار فوق چند ویژگی دارد:

  • هیچ عنصری به نمودار منتشره در گزارش بانک مرکزی کم یا زیاد نشد. ضمن اینکه همانند آن گزارش، این نمودار نیز مناسب پرینت کاغذی A4 به صورت افقی (Landscape) است.
  • اعداد از حالت خام خارج شده و بر حسب میلیون نوشته شدند تا تعداد ارقام در نمودار کاهش یابد. مثلا ۱۰۹۹۰۱۷۳۱ ریال به ۱۰۹٫۹ میلیون ریال تبدیل شد.
  • خوانش عناصر کم اهمیت‌تر مانند دخانیات، ارتباطات، رستوران و هتل کمی سخت است و بهتر است که از نمودار حذف و در قالب عبارت «سایر» تجمیع شوند. چرا که محققین برای بررسی بیشتر می‌توانند به جدول مراجعه کنند. در این صورت نمودار به شکل زیر تبدیل خواهد شد.
  • می‌توان نماگر رشد را به نمودار بالا اضافه کرد به این معنی که مصرف خانوار در طی ده سال گذشته به طور متوسط هر سال چقدر رشد داشته است.

سعی شده است که در نمودار پیشنهادی زیر، نکات فوق رعایت شود:

16 Family Consumption HES 5

اگر پیشنهاد دیگری برای ارایه‌ی داده‌های بودجه خانوار دارید با ما در میان بگذارید.

نمودار دایره‌ای: چاق و کم‌مصرف

نمودار دایره‌ای (پای چارت : Pie Chart) بدون هیچ دلیلی، یک نمودار محبوب در گزارش‌های تجاری است. نموداری که چارتیست‌های حرفه‌ای از آن به شدت متنفرند. وقتی در جلسات تحلیلی به کارآموزان و دانشجویان گفته می‌شود که از این نمودار در گزارش‌های تجاری استفاده نکنید، تعجب می‌کنند. ولی وقتی دلایل ناکارآمدی این نمودار تشریح می‌شود، معمولا به راحتی قبول می‌کنند. چارتیست‌ها برای اینکه یک نمودار را ارزیابی کنند، می‌پرسند که میزان کارآمدی این نمودار برای انتقال «پیام» چقدر است؟

11 pie chart 1

اولین نقص نمودار دایره‌ای حساسیت زیاد آن به تعداد برش‌ها است. زمانی که تعداد برش‌ها کم باشد، نمودار پیام کاملا ساده‌ای را منتقل می‌کند؛ مانند شکل بالا. در صورتی که به راحتی می‌شود این پیام را با نمایش مستقیم اعداد به خواننده منتقل کرد. طبیعتا شکل زیر بسیار دقیق‌تر پیام را منتقل می‌کند. در ضمن نیاز به مقایسه مرزهای برش‌های نمودار، چک کردن برچسب سری داده‌ها و دقت اضافه برای فهم نمودار نیست.

11 pie chart 2

زمانی که تعداد برش‌ها افزایش می‌یابد، چشم در تحلیل مرز برش‌ها و اینکه کدام برش از دیگری بزرگتر است، دچار مشکل می‌شود. حتی اگر مقدار بر حسب % در هر برش نمایش داده شود، ذهن برای فهم ترتیب و مرتب کردن برش‌ها، دچار زحمت خواهد شد.

11 pie chart 3

اضافه بر خستگی چشم و سختی محاسبه سهم هر کدام از شرکت‌ها، در نمودار بالا احتمالا بتوان تشخیص داد که شرکت الف دارای ۲۵% از سهم بازار است. در همین نمودار، اگر در همین نمودار، جای شرکت الف و جابجا شود، بعید است خواننده بتواند حدس بزند که سهم بازار شرکت الف، ۲۵% است.

11 pie chart 4

فارغ از سهم شرکت الف، سهم شرکت د بیشتر است یا سهم شرکت و؟ تقریبا می‌توان گفت که عمده کسانی که به این نمودار خیره شوند، به سادگی نمی‌توانند تفاوتی بین سهم شرکت د و ه پیدا کنند. حتی اگر مقدار سهم هر شرکت در این نمودار نوشته شود، باید زحمت بیشتری برای منظم کردن آنها بکشند.

نکته دیگر اینکه رنگ‌ها در نمودار دایره‌ای، نقش چندانی بازی نمی‌کنند. در حالی که در طراحی حرفه‌ای چارت، رنگ نشان‌دهنده‌ی یک ویژگی یا مقدار است و به راحتی نبایستی آن را مصرف کرد.

به جای نمودار بالا، چه نموداری مناسب است؟ پاسخ این است که ده‌ها نمودار می‌توان به جایش رسم کرد. ساده‌ترین نمودار که در اغلب موارد می‌توان آن را جایگزین نمودار دایره‌ای کرد، نمودار میله‌ای است که داده‌ها بر حسب مقادیر، منظم شده‌اند [یادآوری، اگر میله‌ها به صورت عمودی رسم شوند، به نمودار ستونی و اگر افقی رسم شوند، میله‌ای گفته می‌شود].

11 pie chart 5

در اولین مطلب دیتا پارتنرز نیز، نمونه‌ی دیگری از طراحی مجدد نمودار ارایه کرده بودیم که به نظر می رسد نگاهی دوباره به آن خالی از لطف نباشد: جهت مشاهده، اینجا کلیک کنید.

پی‌نوشت: دیتا پارتنرز را در شبکه‌های اجتماعی و موبایلی می توانید دنبال کنید: اینستاگرام و توییتر. همچنین اگر از خوراک‌خوان‌هایی نظیر اینو ریدر یا فیدلی استفاده می کنید نیز با افزودن آدرس وبسایت ما را به طور منظم دنبال کنید. به زودی، خبرنامه‌ی ایمیلی دیتا پارتنرز نیز راه خواهد افتاد. منتظر نظرات شما  هستیم 🙂

7- نمودار بخش‌بندی کاربران شبکه‌های اجتماعی

اولین گام برای طراحی هر نمودار، مشخص کردن پیامی است که آن نمودار بایستی به خواننده منتقل کند. پیام هر نمودار و اهمیت آن در بین سایر اجزای نمودار، ممکن است موجب طراحی نمودارهای خلاقانه و متفاوتی شود.

نمودار زیر، آمار توزیع جمعیتی کاربران برخی از شبکه‌های اجتماعی را نشان می‌دهد. به یک معنا، این نمودار داده‌های ذائقه‌سنجی کاربران در استفاده از شبکه‌های اجتماعی را نشان می‌دهد. در این نمودار با توجه به تجمعی بودن آن، امکان مقایسه یک سری از داده‌ها به سختی ممکن است. به نوعی می‌توان گفت که مقایسه داده‌های سری ۲۵-۳۴ و ۳۵-۴۴ سال، از روی این تصویر، بسیار مشکل است.

 social network demographics 1

این نمودار را می‌توان به شیوه‌ای دیگر بازآرایی کرد تا داده‌های هر گروه با سادگی بیشتری قابل مقایسه باشد. یک محور عمودی در میان نمودار تعبیه شد تا به جای چهار دسته یکپارچه، دو دسته دوتایی از داده‌ها در کنار هم قرار گیرند.

 social network demographics 2

به نظر شما کدام نمودار می‌تواند بهتر اطلاعات را نمایش دهد و پیام یا پیام‌هایی را به خوبی منتقل کند؟ می‌توان جهت روشن تر شدن مقصود، اصلی‌ترین پیامی که مد نظر داریم را نیز در قسمتی از نمودار بنویسیم. ضمنا هر دو نمودار با همین نرم‌افزار معمولی اکسل رسم شده‌اند و از ابزارهای ویژه‌ای استفاده نشد.

یکی دیگر از نکات مهم در رسم نمودار، محل قرار گرفتن برچسب داده‌ها است. همانطور که در هر دو نمودار بالا می‌بینید، برچسب‌های نام سری داده‌ها به گونه‌ای در بالای نمودار تعبیه شده‌اند که چشم نیاز به مقایسه‌های متعدد رنگ‌ها برای شناخت نام داده ندارد. همچنین مقادیر هر قطعه را نیز روی آن قرار دادیم تا امکان قضاوت تحلیلی بدون رجوع به جدول داده‌ نیز فراهم باشد.