محل مناسب نمایه نمودار در گزارش‌های کسب و کار

در رسم هر نمودار، بایستی از علائم و برچسب‌های مناسب برای تعریف و مشخص کردن معنای هر یک از اجزای نمودار استفاده کرد. یکی از این علامت‌ها، نمایه (Legend) یا نام سری داده‌ها در نمودار است.

30 legend 1

به طور سنتی، ابزارهای تحلیل داده و صفحه گسترده‌هایی مانند اکسل، نمایه را در دو طرف، بالا یا پایین نمودار قرار می‌دهند (همانند شکل بالا). قراردادن نمایه در بیرون از فضای نمودار، باعث ناخوانایین نمودارها است. بهتر است نام هر سری داده در کنار آنها و در قسمت درونی نمودار باشد. نام‌ها بایستی به صورت افقی نوشته شوند تا خوانا باشند. مثلا در نمودارهای ستونی انباشته (stacked column charts)، بسته به فضای مناسب برای نمایش، نمایه در سمت چپ یا راست ستون‌ها قرار داده می‌شود. نمونه‌ای از این نمودار در شکل زیر نمایش داده شده است.

30 legend 2

در نمودارهای میله‌ای انباشته (stacked bar charts)، می‌توان نام آنها را در سطح فوقانی نمودار قرار داد. نمونه‌ای از نمودار میله‌ای انباشته در شکل زیر نمایش داده شده است.

30 legend 3

در نمودارهای میله‌ای ساده، نام سری داده را می‌توان در سمت راست و یا در انتهای خطوط قرار داد. در نمودار خطی نیز به همین شکل انجام می‌شود. نمونه‌ای از جایگاه مناسب برچسب داده‌ها در نمودار خطی در شکل زیر نمایش داده شده است.

30 legend 4

در صورتی که به هر دلیل مجبور به استفاده از راهنمای برچسب داده‌ها بیرون از فضای نمودار هستید، از رنگ‌های روشن استفاده کرده تا تمرکز مخاطب از دست نرود. در نمودارهای دوبعدی که هر دو محور دارای مقدار عددی هستند، می‌توان برچسب داده‌ها را در بیرون از نمودار  قرار داد. برای گروه‌بندی دسته‌های داده‌ها می‌توان از نماد‌هایی در بیرون از نمودار کمک گرفت. نمونه‌ای از این موضوع در شکل زیر نمایش داده شده است.

30 legend 5

رعایت نکات این‌چنینی در مورد اجزا و عناصر مختلف نمودار، منجر به خوانایی بیشتر و انتقال بهتر پیام به مخاطب خواهد شد. سعی ما در دیتا پارتنرز بر این بوده است که مسئله‌ی «ارایه داده» را به موازات «تحلیل داده» پیش ببریم و نشان دهیم که بهترین تحلیل‌ها، بدون ارایه‌ی مناسب، آنچنان که باید اثر مطلوبی بر مخاطب نخواهند داشت. امیدواریم این مجموعه مطالب برای شما مفید بوده باشد.

نمودار سری زمانی بودجه خانوار در مناطق شهری ایران

بانک مرکزی، نتایج بررسی بودجه خانوار در مناطق شهری ایران در سال ۱۳۹۳ را منتشر کرد. این گزارش اطلاعات جامعی از ترکیب مواد مصرفی خانوار شهری طی ده سال گذشته ارائه می‌دهد. هرچند دو نمودار در این گزارش به کار رفته که امکان بهبود آن است (+).

یکی از سوالات مهمی که اقتصاددانان و جامعه‌شناسان به تحلیل آن علاقه‌مند هستند، روند تغییرات مصرف خانوار به تفکیک محصولات است. به طور مثال، آموزش چند درصد از بودجه خانوار را در سال ۱۳۸۳ تشکیل می‌داده و امروز به چه مقداری رسیده است؟

16 Family Consumption HES 1

در گزارش منتشر شده توسط بانک مرکزی از نمودار دایره‌ای برای نمایش ترکیب مصرف خانوار استفاده شده است. قبلا توضیح دادیم که چارتیست‌های حرفه‌ای علاقه‌ای به استفاده از نمودار دایره‌ای ندارند. چرا که نمودار دایره‌ای، نموداری خوانا و دقیق نیست.  ضمن اینکه مقایسه ترکیب مصرف سالهای مختلف با نمودار دایره‌ای بسیار سخت است. تصور کنید که دو نمودار دایره‌ای برای مقایسه جزئیات در کنار هم قرار گیرند. همانطور که سایت اقتصاد نیوز این کار را کرده است (+).

به جای نمودار دایره‌ای، پیشنهاد می‌شود که از نمودار مساحت  (Area Chart) استفاده شود. استفاده از نمودار مساحت چند مزیت دارد. اول اینکه امکان مقایسه روند کل ده سال اخیر در آن به سادگی فراهم است. دوم اینکه کمبودهای نمودار دایره‌ای در آن وجود ندارد. و در نهایت با قرار دادن برچسب‌های مناسب، امکان مقایسه عددی ترکیب سبد خانوار در سالهای ۸۳ و ۹۳ وجود دارد. ترکیب رنگهای نمودار نیز به گونه‌ای است که در چاپ سیاه و سفید نمودار، مشکل چندانی برای آن به وجود نمی‌آید.

16 Family Consumption HES 2

در گزارش بانک مرکزی از نمودارهای ستونی برای مقایسه مصرف خانوار در هر بخش استفاده شده است.

16 Family Consumption HES 3

نمودار بالا، از چند جهت قابل اصلاح است:

  • روند کل مصرف خانوار، به سختی تشخیص داده می‌شود
  • نسبت هر یک از محصولات به کل مصرف، به سختی تشخیص داده می‌شود.
  • محل قرار گرفتن برچسب داده‌ها، مناسب نیست.
  • اعداد و ارقام کلیدی، در نمودار مشخص نشده است و خواننده بایستی خود، بر روی نمودار تحلیل ارائه کند.

به جای نمودار بالا، می‌شد از نمودار مساحت استفاده کرد. در نمودار مساحت پیشنهادی زیر، به نوع نمایش اعداد، محل قرار گرفتن اعداد و نام سری زمانی توجه کنید.

16 Family Consumption HES 4

نمودار فوق چند ویژگی دارد:

  • هیچ عنصری به نمودار منتشره در گزارش بانک مرکزی کم یا زیاد نشد. ضمن اینکه همانند آن گزارش، این نمودار نیز مناسب پرینت کاغذی A4 به صورت افقی (Landscape) است.
  • اعداد از حالت خام خارج شده و بر حسب میلیون نوشته شدند تا تعداد ارقام در نمودار کاهش یابد. مثلا ۱۰۹۹۰۱۷۳۱ ریال به ۱۰۹٫۹ میلیون ریال تبدیل شد.
  • خوانش عناصر کم اهمیت‌تر مانند دخانیات، ارتباطات، رستوران و هتل کمی سخت است و بهتر است که از نمودار حذف و در قالب عبارت «سایر» تجمیع شوند. چرا که محققین برای بررسی بیشتر می‌توانند به جدول مراجعه کنند. در این صورت نمودار به شکل زیر تبدیل خواهد شد.
  • می‌توان نماگر رشد را به نمودار بالا اضافه کرد به این معنی که مصرف خانوار در طی ده سال گذشته به طور متوسط هر سال چقدر رشد داشته است.

سعی شده است که در نمودار پیشنهادی زیر، نکات فوق رعایت شود:

16 Family Consumption HES 5

اگر پیشنهاد دیگری برای ارایه‌ی داده‌های بودجه خانوار دارید با ما در میان بگذارید.

نمودار دایره‌ای: چاق و کم‌مصرف

نمودار دایره‌ای (پای چارت : Pie Chart) بدون هیچ دلیلی، یک نمودار محبوب در گزارش‌های تجاری است. نموداری که چارتیست‌های حرفه‌ای از آن به شدت متنفرند. وقتی در جلسات تحلیلی به کارآموزان و دانشجویان گفته می‌شود که از این نمودار در گزارش‌های تجاری استفاده نکنید، تعجب می‌کنند. ولی وقتی دلایل ناکارآمدی این نمودار تشریح می‌شود، معمولا به راحتی قبول می‌کنند. چارتیست‌ها برای اینکه یک نمودار را ارزیابی کنند، می‌پرسند که میزان کارآمدی این نمودار برای انتقال «پیام» چقدر است؟

11 pie chart 1

اولین نقص نمودار دایره‌ای حساسیت زیاد آن به تعداد برش‌ها است. زمانی که تعداد برش‌ها کم باشد، نمودار پیام کاملا ساده‌ای را منتقل می‌کند؛ مانند شکل بالا. در صورتی که به راحتی می‌شود این پیام را با نمایش مستقیم اعداد به خواننده منتقل کرد. طبیعتا شکل زیر بسیار دقیق‌تر پیام را منتقل می‌کند. در ضمن نیاز به مقایسه مرزهای برش‌های نمودار، چک کردن برچسب سری داده‌ها و دقت اضافه برای فهم نمودار نیست.

11 pie chart 2

زمانی که تعداد برش‌ها افزایش می‌یابد، چشم در تحلیل مرز برش‌ها و اینکه کدام برش از دیگری بزرگتر است، دچار مشکل می‌شود. حتی اگر مقدار بر حسب % در هر برش نمایش داده شود، ذهن برای فهم ترتیب و مرتب کردن برش‌ها، دچار زحمت خواهد شد.

11 pie chart 3

اضافه بر خستگی چشم و سختی محاسبه سهم هر کدام از شرکت‌ها، در نمودار بالا احتمالا بتوان تشخیص داد که شرکت الف دارای ۲۵% از سهم بازار است. در همین نمودار، اگر در همین نمودار، جای شرکت الف و جابجا شود، بعید است خواننده بتواند حدس بزند که سهم بازار شرکت الف، ۲۵% است.

11 pie chart 4

فارغ از سهم شرکت الف، سهم شرکت د بیشتر است یا سهم شرکت و؟ تقریبا می‌توان گفت که عمده کسانی که به این نمودار خیره شوند، به سادگی نمی‌توانند تفاوتی بین سهم شرکت د و ه پیدا کنند. حتی اگر مقدار سهم هر شرکت در این نمودار نوشته شود، باید زحمت بیشتری برای منظم کردن آنها بکشند.

نکته دیگر اینکه رنگ‌ها در نمودار دایره‌ای، نقش چندانی بازی نمی‌کنند. در حالی که در طراحی حرفه‌ای چارت، رنگ نشان‌دهنده‌ی یک ویژگی یا مقدار است و به راحتی نبایستی آن را مصرف کرد.

به جای نمودار بالا، چه نموداری مناسب است؟ پاسخ این است که ده‌ها نمودار می‌توان به جایش رسم کرد. ساده‌ترین نمودار که در اغلب موارد می‌توان آن را جایگزین نمودار دایره‌ای کرد، نمودار میله‌ای است که داده‌ها بر حسب مقادیر، منظم شده‌اند [یادآوری، اگر میله‌ها به صورت عمودی رسم شوند، به نمودار ستونی و اگر افقی رسم شوند، میله‌ای گفته می‌شود].

11 pie chart 5

در اولین مطلب دیتا پارتنرز نیز، نمونه‌ی دیگری از طراحی مجدد نمودار ارایه کرده بودیم که به نظر می رسد نگاهی دوباره به آن خالی از لطف نباشد: جهت مشاهده، اینجا کلیک کنید.

پی‌نوشت: دیتا پارتنرز را در شبکه‌های اجتماعی و موبایلی می توانید دنبال کنید: اینستاگرام و توییتر. همچنین اگر از خوراک‌خوان‌هایی نظیر اینو ریدر یا فیدلی استفاده می کنید نیز با افزودن آدرس وبسایت ما را به طور منظم دنبال کنید. به زودی، خبرنامه‌ی ایمیلی دیتا پارتنرز نیز راه خواهد افتاد. منتظر نظرات شما  هستیم 🙂