محل مناسب نمایه نمودار در گزارش‌های کسب و کار

در رسم هر نمودار، بایستی از علائم و برچسب‌های مناسب برای تعریف و مشخص کردن معنای هر یک از اجزای نمودار استفاده کرد. یکی از این علامت‌ها، نمایه (Legend) یا نام سری داده‌ها در نمودار است.

30 legend 1

به طور سنتی، ابزارهای تحلیل داده و صفحه گسترده‌هایی مانند اکسل، نمایه را در دو طرف، بالا یا پایین نمودار قرار می‌دهند (همانند شکل بالا). قراردادن نمایه در بیرون از فضای نمودار، باعث ناخوانایین نمودارها است. بهتر است نام هر سری داده در کنار آنها و در قسمت درونی نمودار باشد. نام‌ها بایستی به صورت افقی نوشته شوند تا خوانا باشند. مثلا در نمودارهای ستونی انباشته (stacked column charts)، بسته به فضای مناسب برای نمایش، نمایه در سمت چپ یا راست ستون‌ها قرار داده می‌شود. نمونه‌ای از این نمودار در شکل زیر نمایش داده شده است.

30 legend 2

در نمودارهای میله‌ای انباشته (stacked bar charts)، می‌توان نام آنها را در سطح فوقانی نمودار قرار داد. نمونه‌ای از نمودار میله‌ای انباشته در شکل زیر نمایش داده شده است.

30 legend 3

در نمودارهای میله‌ای ساده، نام سری داده را می‌توان در سمت راست و یا در انتهای خطوط قرار داد. در نمودار خطی نیز به همین شکل انجام می‌شود. نمونه‌ای از جایگاه مناسب برچسب داده‌ها در نمودار خطی در شکل زیر نمایش داده شده است.

30 legend 4

در صورتی که به هر دلیل مجبور به استفاده از راهنمای برچسب داده‌ها بیرون از فضای نمودار هستید، از رنگ‌های روشن استفاده کرده تا تمرکز مخاطب از دست نرود. در نمودارهای دوبعدی که هر دو محور دارای مقدار عددی هستند، می‌توان برچسب داده‌ها را در بیرون از نمودار  قرار داد. برای گروه‌بندی دسته‌های داده‌ها می‌توان از نماد‌هایی در بیرون از نمودار کمک گرفت. نمونه‌ای از این موضوع در شکل زیر نمایش داده شده است.

30 legend 5

رعایت نکات این‌چنینی در مورد اجزا و عناصر مختلف نمودار، منجر به خوانایی بیشتر و انتقال بهتر پیام به مخاطب خواهد شد. سعی ما در دیتا پارتنرز بر این بوده است که مسئله‌ی «ارایه داده» را به موازات «تحلیل داده» پیش ببریم و نشان دهیم که بهترین تحلیل‌ها، بدون ارایه‌ی مناسب، آنچنان که باید اثر مطلوبی بر مخاطب نخواهند داشت. امیدواریم این مجموعه مطالب برای شما مفید بوده باشد.

چگونه مقادیر منفی را در یک نمودار نمایش دهیم؟

یکی از گام‌های رسم نمودار، تعیین «عناصر» یک نمودار است. میله‌ها، برچسب‌ها و واحد نمایش، از عناصر مهم نمودار هستند. چارتیست‌های حرفه‌ای پیش از قرار دادن هر عنصری در نمودار، یک سوال استاندارد از خود می‌پرسند: این عنصر، چه پیامی را به مخاطب منتقل می‌کند؟

رنگ نیز از عناصر مهم نمودار است. استفاده از رنگ برای ایجاد تنوع در نمودار، به هیچ وجه کاری حرفه‌ای نیست. یک چارتیست حرفه‌ای هیچگاه از افکت‌های هنری، سایه روشن و سه‌بعدی سازی استفاده نمی‌کند و به طور کلی هر گونه تغییر در ظاهر استاندارد یک نمودار اجتناب می‌کند. استفاده کم یا زیاد از رنگ در نمودار، ممکن است موجب ضعف در انتقال مناسب پیام در یک نمودار شود.

اصلی‌ترین کارکرد رنگ، «برجسته‌سازی پیام» است. یکی از پرکاربردترین برجسته‌سازها، برجسته‌سازی و ایجاد تمایز بین اعداد منفی و مثبت است. یک مثال ساده، در شکل زیر نمایش داده شده است. فرض کنید که این نمودار نشان دهنده تغییر مصرف میوه نسبت به سال گذشته باشد. میله‌های مربوط به میوه‌هایی که مصرف آنها در سال جاری کاهش داشت، قرمز است که نشان دهنده وجود یک روند منفی است. میله‌های مربوط به میوه‌هایی که مصرف آنها رشد داشته، با سبز نشان داده شده‌اند.

28 minus vals 1

در فضای کسب و کار، سبز و قرمز به عنوان نمادهای پذیرفته شده برای نمایش روند مثبت و منفی هستند. از این رو بایستی آنها را با دقت در نمودار به کار برد. بنابراین بهتر است سعی شود تا حد ممکن از این دو رنگ برای انتقال سایر پیام‌ها استفاده نشود.

در مثال زیر، نمودار ستونی میزان مصرف واقعی برخی از میوه‌ها در دو سال گذشته نمایش داده شده است. برای انتقال پیام «تغییرات مثبت یا منفی مصرف میوه‌جات مختلف»، یک محور دیگر در بالای آن افزوده شده که تغییرات مصرف میوه را نمایش می‌دهد.

28 minus vals 2

این داشبورد که با اکسل رسم شده است، الگوی مناسبی برای طراحی داشبورد تحلیل روند فروش است. رنگ سبز و قرمز در این نمودار به صورت استاندارد استفاده شده‌اند. در صورت نیاز، عناصر دیگری را نیز می‌توان به این داشبورد اضافه کرد. ولی پیش از هر کاری، به این سوال اساسی فکر کنید: عناصر جدید، چه پیامی را باید به مخاطب منتقل کنند؟

پی‌نوشت: اگر علاقه‌مند پیگیری مداوم مطالب ما هستید، دیتا پارتنرز را در تلگرام، توییتر و یا اینستاگرام دنبال کنید.

سفره ایرانی‌ها در ده سال اخیر چه تغییری کرده است؟ بخش سوم

در یکی از مطالب پیشین، نمودار کاهش اندازه سفره ایرانیان را از نظر وزنی رسم کردیم. در این نمودار، از علامت مثلث وارونه قرمز برای نمایش کاهش وزن هر یک از اقلام استفاده شد که در شکل زیر دیده می‌شود. ضمنا مقدار کاهش نیز بر حسب درصد در کنار آن درج شد تا بیننده به راحتی میزان کاهش را مشاهده کند.

23 food habit 3

یکی از کاربران محترم، به این نمودار انتقاد کرد که علامت‌های قرمز و مثلث وارونه، به اندازه کافی میزان کاهش را نشان نمی‌دهد. قبلا هم به این نکته اشاره کرده‌ایم که برای طراحی نمودار، بایستی دقت کرد پیامی که قرار است منتقل شود، چیست؟ اگر پیام، مقدار وزن و نیز تغییرات آن است، نمودار زیر پیشنهاد می‌شود.

23 food habit 3 2

در نمودار بالا، برای نمایش میزان تغییر وزن، یک نمودار ستونی رسم شده است. به دلیل اینکه کاهش وزن یک عدد منفی است، رنگ قرمز برای آن انتخاب شد. میزان کاهش نیز مجددا با یک مثلث وارونه در بالای میله‌ها نمایش داده شد تا خوانش آن سخت نباشد.

البته در این مورد به خصوص، به نظر می‌رسد که به دلیل تعدد پیام‌های موجود در این شکل، نمودار ترکیبی فوق کاربردهای خاص‌تری داشته باشد. این خود یک نکته است که تعداد پیام‌هایی که در یک نمودار به تصویر کشیده می‌شود، بایستی محدود باشد. وگرنه خوانش آن را کمی پیچیده می‌کند.

سفره ایرانی‌ها در ده سال اخیر چه تغییری کرده است؟ بخش دوم

در مطلب قبل نمودار مناسبی برای نمایش روند کوچک شدن سفره خانوار ایرانی، طی ده سال گذشته معرفی کردیم. البته، بررسی سفره خانوار ایرانی از لحاظ وزنی تحلیل جامعی به تحلیل‌گران نمی‌دهد و می‌توان متغیرهای دیگری را نیز وارد تحلیل کرد.

در گزارش بانک مرکزی در مورد هزینه خانوار، اندازه سفره ایرانی از نظر وزنی و ریالی مورد بررسی قرار گرفته است. در این مطلب می‌خواهیم نمودار مناسبی طراحی کنیم که روند تغییرات دو متغیر را به صورت هم زمان نمایش دهد. نمایش هر کدام از این متغیرها به صورت مستقل کار ساده‌ای است. اما نمایش هر دوی آنها با نمودار مساحت انباشته (Stacked Area) یا ستونی، امکان‌پذیر نیست. یک پیشنهاد استفاده از نمودار پراکندگی مانند شکل زیر است.

19 food habit 2- 1

نمودار دیگر پیشنهادی ما، نمایش بردار دو بعدی تغییرات دو متغیر مذکور است که در شکل زیر می‌بینید. این نمودارها نشان می دهند که هم‌زمان که اقلام موجود در سفره ایرانی طی ده سال گذشته پرهزینه‌تر شده، ولی از نظر اندازه کوچک‌تر شده است. به این معنا که مردم نتوانسته یا نخواسته‌اند سبد مصرفشان را با افزایش هزینه تطبیق داده و مقدار مصرف شیر، نان، ماهی و … را ثابت نگه دارند. برای دقت بیشتر در این مسئله، می‌توان این نمودار را به تفکیک دهک‌های مختلف نیز رسم نمود تا مشخص شود که وضعیت دهک‌های ضعیف‌تر چطور است.

19 food habit 2- 2

همانطور که دیده می‌شود، شیب هزینه‌ای بسیار زیادتر از شیب وزن است. یعنی سرعت افزایش هزینه از سرعت کاهش اندازه وزنی بیشتر بوده است. به عبارتی، شیب هر خط رسم شده، معادل حساسیت و وابستگی تغییر وزن هر قلم کالا در سفره، نسبت به تغییر قیمت آن می‌باشد. مثلا طبق شکل، در یک افزایش قیمت تقریبا مساوی از لحاظ درصدی، مصرف گوشت و لبنیات، بیشتر از مصرف روغن نباتی و نان کاهش یافته است. نمونه‌ای از توصیه‌ی برآمده از این نکته می‌تواند این باشد که سیاست‌گذار با توجه به کم بودن سرانه‌ی مصرف شیر در کشور، نسبت به افزایش قیمت شیر که باعث کاهش بیشتر سرانه‌ی مصرف و آسیب‌های بهداشتی بیشتر خصوصا در زنان و سالمندان خواهد شد حساسیت نشان دهد و به دنبال راهکاری برای این حل معضل باشد.

جدای از مسئله تحلیل و ارائه داده‌ها، متاسفانه ساختار گزارش بانک مرکزی ناسازگار و معیوب است. مثلا داده‌های وزن پنیر مصرفی خانوار در این گزارش موجود است، ولی داده‌های قیمتی آن موجود نیست. وزن تخم مرغ مصرفی ذکر شده، ولی هزینه تخم انواع پرندگان در بخش داده‌های قیمتی موجود است و مشخص نمی‌کند که چه بخشی از مصرف تخم پرندگان مربوط به تخم مرغ است. یا اینکه هزینه میوه‌های مصرفی ذکر شده، ولی آمار وزنی مصرف آن‌ها در این گزارش وجود ندارد. این ناسازگاری در گزارش، قدرت تحلیل را بسیار کاهش می‌دهد که بایستی اصلاح شود.

پی‌نوشت: دیتا پارتنرز را در شبکه‌های اجتماعی و موبایلی می توانید دنبال کنید: اینستاگرام و توییتر. همچنین اگر از خوراک‌خوان‌هایی نظیر اینو ریدر یا فیدلی استفاده می کنید، با افزودن آدرس وبسایت، ما را به طور منظم دنبال کنید. منتظر نظرات شما  هستیم 🙂

سفره ایرانی‌ها در ده سال اخیر چه تغییری کرده است؟ بخش اول

در یکی از مطالب گذشته، نمودارهای گزارش نتایج بررسی بودجه خانوار در مناطق شهری ایران در سال ۱۳۹۳ که توسط بانک مرکزی منتشر شد را بررسی کردیم. در ادامه آن گزارش، یکی از سایت‌های اقتصادی مطلبی در مورد تحلیل سفره خانوار ایرانی منتشر کرده است. در این مطلب یک نمودار در مورد میزان تغییر مصرف هر یک از اقلام خوراکی طی ۱۰ سال اخیر ارائه شده است.

18 Food Habit 1

منبع: اقتصادنیوز

می‌توان با در نظر گرفتن عناصر زیر، نمودار غنی‌تر و جذاب‌تری رسم کرد:

  • میزان مصرف طی ده سال گذشته چه تغییری کرده است؟
  • هزینه هر یک از اقلام در سبد مصرف خانوار در ده سال گذشته چه تغییری کرده است؟

در نمودار بالا، تنها تفاضل مصرف هر یک از اقلام در سال ۱۳۹۳ و ۱۳۸۴ به صورت نمودار ستونی نمایش داده شده است. می‌توان از نمودار Stacked Area برای نمایش روند کاهش مصرف هر یک از اقلام استفاده کرد. همچنین برای بررسی روند هزینه‌ای هر یک از اقلام نیز می‌توان از همان نمودار استفاده کرد. به این مطلب در پست قبل اشاره شده است (+).

در این مطلب، نموداری اصلاح شده با کمک اکسل ارائه می‌شود که از نظر بصری و تحلیلی، جذاب‌تر و کارآمدتر از نمودار اقتصادنیوز است. در مقام مقایسه، کدام یک را بیشتر می‌پسندید؟

18 Food Habit 2

نمودار فوق تنها از لحاظ وزنی، تغییر شیوه مصرف در سفره‌های ایرانی را بررسی کرده است. اگر بخواهیم هم از لحاظ وزنی و هم از لحاظ هزینه‌ای، این سفره را طی ده سال گذشته مقایسه کنیم، چه نموداری را پیشنهاد می‌دهید؟

پی‌نوشت: دیتا پارتنرز را در شبکه‌های اجتماعی و موبایلی می توانید دنبال کنید: اینستاگرام و توییتر. همچنین اگر از خوراک‌خوان‌هایی نظیر اینو ریدر یا فیدلی استفاده می کنید، با افزودن آدرس وبسایت، ما را به طور منظم دنبال کنید. منتظر نظرات شما  هستیم 🙂