نمایش داده‌های پرت و نامتنجانس

بسیار پیش می‌آید که در نمایش یک سری از داده‌ها، یکی از ورودی‌ها مقداری بسیار متفاوت از سایرین دارد. به طور مثال، در یک مجموعه داده، اکثر داده‌ها سه رقمی هستند، ولی یک ورودی پنج یا شش رقمی در بین آنها وجود دارد.  این مثال در شکل زیر نمایش داده شده است. شکل سمت چپ، نمودار رسم شده با داده‌های عادی است. بدیهی است که اکثر داده‌ها به دلیل کوچک بودن مقادیر آنها نسبت به مقادیر مندرج در محور عمودی نمودار، قابل رویت نیستند.

برای نمایش داده‌های پرت و نامتنجانس یک سری داده در نمودار، راه‌های متفاوتی پیشنهاد می‌شود. در نمودار سمت راست، از روش محور لگاریتمی استفاده شده است. در این روش، مقادیر محور هر عددی را که نشان می‌دهند، اکسل به صورت پنهان آن را معادل لگاریتم آن فرض می‌کند. دیده می‌شود که اکنون همه داده‌ها قابل رویت هستند، هرچند بدون رعایت مقیاس یا نشانه‌ای که به خواننده تمایز را منتقل کند.

50 unrelated data in a chart 1
سمت راست: تغییر مقیاس محور عمودی به صورت لگاریتمی | سمت چپ: نمایش اعداد نامتجانس در یک نمودار (شیوه غلط)

در اینجا یک پیشنهاد دیگر برای نمایش این داده‌ها ارائه می‌شود: روش ایجاد شکاف درستون‌های نمودار. بر اساس این پیشنهاد به جای اعداد واقعی بزرگ، اعدادی مجازی کوچکتر در بازه نرمال ترسیم شود. ولی بر روی محور به جای مقادیر مجازی، همان مقدار اصلی نمایش داده شود. این ایده را می‌توانید در شکل زیر ببینید.

50 unrelated data in a chart 2
شیوه مناسب نمایش اعداد نامتجانس در یک نمودار

در شکل بالا محور به دو بازه مربوط به اعداد کوچک و اعداد بزرگ تقسیم شده است و با علامت دو خط، محل برش مشخص شده است. خبر خوب اینکه انجام این کار به راحتی در اکسل ممکن است.

محل مناسب نمایه نمودار در گزارش‌های کسب و کار

در رسم هر نمودار، بایستی از علائم و برچسب‌های مناسب برای تعریف و مشخص کردن معنای هر یک از اجزای نمودار استفاده کرد. یکی از این علامت‌ها، نمایه (Legend) یا نام سری داده‌ها در نمودار است.

30 legend 1

به طور سنتی، ابزارهای تحلیل داده و صفحه گسترده‌هایی مانند اکسل، نمایه را در دو طرف، بالا یا پایین نمودار قرار می‌دهند (همانند شکل بالا). قراردادن نمایه در بیرون از فضای نمودار، باعث ناخوانایین نمودارها است. بهتر است نام هر سری داده در کنار آنها و در قسمت درونی نمودار باشد. نام‌ها بایستی به صورت افقی نوشته شوند تا خوانا باشند. مثلا در نمودارهای ستونی انباشته (stacked column charts)، بسته به فضای مناسب برای نمایش، نمایه در سمت چپ یا راست ستون‌ها قرار داده می‌شود. نمونه‌ای از این نمودار در شکل زیر نمایش داده شده است.

30 legend 2

در نمودارهای میله‌ای انباشته (stacked bar charts)، می‌توان نام آنها را در سطح فوقانی نمودار قرار داد. نمونه‌ای از نمودار میله‌ای انباشته در شکل زیر نمایش داده شده است.

30 legend 3

در نمودارهای میله‌ای ساده، نام سری داده را می‌توان در سمت راست و یا در انتهای خطوط قرار داد. در نمودار خطی نیز به همین شکل انجام می‌شود. نمونه‌ای از جایگاه مناسب برچسب داده‌ها در نمودار خطی در شکل زیر نمایش داده شده است.

30 legend 4

در صورتی که به هر دلیل مجبور به استفاده از راهنمای برچسب داده‌ها بیرون از فضای نمودار هستید، از رنگ‌های روشن استفاده کرده تا تمرکز مخاطب از دست نرود. در نمودارهای دوبعدی که هر دو محور دارای مقدار عددی هستند، می‌توان برچسب داده‌ها را در بیرون از نمودار  قرار داد. برای گروه‌بندی دسته‌های داده‌ها می‌توان از نماد‌هایی در بیرون از نمودار کمک گرفت. نمونه‌ای از این موضوع در شکل زیر نمایش داده شده است.

30 legend 5

رعایت نکات این‌چنینی در مورد اجزا و عناصر مختلف نمودار، منجر به خوانایی بیشتر و انتقال بهتر پیام به مخاطب خواهد شد. سعی ما در دیتا پارتنرز بر این بوده است که مسئله‌ی «ارایه داده» را به موازات «تحلیل داده» پیش ببریم و نشان دهیم که بهترین تحلیل‌ها، بدون ارایه‌ی مناسب، آنچنان که باید اثر مطلوبی بر مخاطب نخواهند داشت. امیدواریم این مجموعه مطالب برای شما مفید بوده باشد.

چگونه مقادیر منفی را در یک نمودار نمایش دهیم؟

یکی از گام‌های رسم نمودار، تعیین «عناصر» یک نمودار است. میله‌ها، برچسب‌ها و واحد نمایش، از عناصر مهم نمودار هستند. چارتیست‌های حرفه‌ای پیش از قرار دادن هر عنصری در نمودار، یک سوال استاندارد از خود می‌پرسند: این عنصر، چه پیامی را به مخاطب منتقل می‌کند؟

رنگ نیز از عناصر مهم نمودار است. استفاده از رنگ برای ایجاد تنوع در نمودار، به هیچ وجه کاری حرفه‌ای نیست. یک چارتیست حرفه‌ای هیچگاه از افکت‌های هنری، سایه روشن و سه‌بعدی سازی استفاده نمی‌کند و به طور کلی هر گونه تغییر در ظاهر استاندارد یک نمودار اجتناب می‌کند. استفاده کم یا زیاد از رنگ در نمودار، ممکن است موجب ضعف در انتقال مناسب پیام در یک نمودار شود.

اصلی‌ترین کارکرد رنگ، «برجسته‌سازی پیام» است. یکی از پرکاربردترین برجسته‌سازها، برجسته‌سازی و ایجاد تمایز بین اعداد منفی و مثبت است. یک مثال ساده، در شکل زیر نمایش داده شده است. فرض کنید که این نمودار نشان دهنده تغییر مصرف میوه نسبت به سال گذشته باشد. میله‌های مربوط به میوه‌هایی که مصرف آنها در سال جاری کاهش داشت، قرمز است که نشان دهنده وجود یک روند منفی است. میله‌های مربوط به میوه‌هایی که مصرف آنها رشد داشته، با سبز نشان داده شده‌اند.

28 minus vals 1

در فضای کسب و کار، سبز و قرمز به عنوان نمادهای پذیرفته شده برای نمایش روند مثبت و منفی هستند. از این رو بایستی آنها را با دقت در نمودار به کار برد. بنابراین بهتر است سعی شود تا حد ممکن از این دو رنگ برای انتقال سایر پیام‌ها استفاده نشود.

در مثال زیر، نمودار ستونی میزان مصرف واقعی برخی از میوه‌ها در دو سال گذشته نمایش داده شده است. برای انتقال پیام «تغییرات مثبت یا منفی مصرف میوه‌جات مختلف»، یک محور دیگر در بالای آن افزوده شده که تغییرات مصرف میوه را نمایش می‌دهد.

28 minus vals 2

این داشبورد که با اکسل رسم شده است، الگوی مناسبی برای طراحی داشبورد تحلیل روند فروش است. رنگ سبز و قرمز در این نمودار به صورت استاندارد استفاده شده‌اند. در صورت نیاز، عناصر دیگری را نیز می‌توان به این داشبورد اضافه کرد. ولی پیش از هر کاری، به این سوال اساسی فکر کنید: عناصر جدید، چه پیامی را باید به مخاطب منتقل کنند؟

پی‌نوشت: اگر علاقه‌مند پیگیری مداوم مطالب ما هستید، دیتا پارتنرز را در تلگرام، توییتر و یا اینستاگرام دنبال کنید.

1- نموداری مناسب برای داده‌های تورم کالاهای مصرفی و صنعتی

معمولا در تدوین گزارش های اقتصادی، ترجیح می‌دهیم که از نمودار به جای جدول استفاده کنیم. چرا که خواندن جدول نیاز به صرف انرژی بیشتری دارد و در عمل هم کمتر کسی حوصله دقت در جزئیات یک جدول را دارد؛ آن هم در یک گزارش اقتصادی در روزنامه یا سایت خبری.

جدول مجموعه‌ای از سطرها و ستون‌هایی است که تعدادی داده ی خام در آن نوشته شده است. در عمل هم خیلی از نمودارها تفاوت خاصی با جدول ندارند و صرفا همان داده‌های خام را نمایش می‌دهند. نمودار زیر، نمونه‌ای از نمودارهای جدولی هستند.

تورم کالا و خدمات مصرفی خانوارهای روستایی

(منبع +؛ نمونه دیگر +)

این نمودار چند اشکال دارد:

  • داده‌ها نظم و ترتیب معناداری ندارند. ظاهرا فقط از یک نظم سنتی موجود در گزارشهای رسمی تبعیت می‌کند.
  • از نمودار برای انقال واضح و حداکثری پیام استفاده نشده است. یکی از اساسی ترین تفاوت های نمودار و جدول، در قدرت انتقال پیام است. با انتخاب نمودار مناسب و سفارشی سازی آن، می توان یک یا چند پیام را به واضح ترین شکل ممکن به مخاطب رساند.
  • قرار دادن شاخص کل در کنار سایر شاخص‌ها، مناسب نیست. شاخص کل بایستی از سایر میله‌ها متمایز شود.
  • وجود محور عمودی درجه بندی‌شده و گریدلاین‌ها، اطلاعاتی را به بیننده اضافه نمی‌کند.
  • رنگ بندی نمودار، مناسب نیست. در واقع از رنگ‌آمیزی مناسب نمودار برای انتقال پیام استفاده‌ای نشده و عنصر رنگ بلااستفاده باقی ماند.
  • فونت و خطوط، شکستگی زیادی دارند. ضمن اینکه برخی عبارت به صورت مورب رسم شده که از جذابیت بصری کار کم می‌کند.

این نمودار را به شکل دیگری رسم کردم و سعی کردم که اشکالات بالا را رفع کنم:

نمودار میله ای تورمقسمت دوم این مطلب را از اینجا بخوانید.